simonsships


Rondhouten

Rondhouten zijn de houten en tegenwoordig veelal stalen of zelfs aluminium palen, waaraan zeilen worden gehesen. Afhankelijk van hun functie heeft een rondhout de volgende namen: mast, ra, giek, gaffel of boegspriet.

Mast
Vergroot

Mast

De rechtop staande palen van een schip worden masten genoemd. Een schip kan n of meerdere masten hebben afhankelijk van de grootte. De eerste schepen hadden een mast die uit n stuk hout was gemaakt. Aan het einde van de 15e eeuw werd de vereiste lengte van de mast langer dan de beschikbare houten stammen. Om dit probleem op te lossen werden masten opgebouwd uit verschillende delen. Geleidelijk aan werd werd het aantal delen vergroot naar drie en zelfs vier delen. Van beneden naar boven: mast; marssteng; bramsteng en indien toegepast bovenbramsteng. Voor lichten, radio apparatuur of radar kan een topmast worden toegevoegd.

Om bruggen te kunnen passeren zijn de mastdelen semipermanent verbonden (de bovenste delen kunnen worden neergelaten, om de gewenste doorvaarthoogte te bereiken). De delen zijn aan het onderste eind van een bovendeel verbonden door in een platform (mars of bram genoemd) gemonteerde dwarszalingen. Aan het platform is ook het want van de bovenliggende delen bevestigd. Het bovenste eind van onderste deel is vastgezet met een ezelshoofd.

Sinds de introductie van stalen masten zijn mastdelen niet meer noodzakelijk vanwege de lengte. Daarom worden de mast en de marssteng meestal uit n stuk gemaakt. Hoewel het nu n deel is, is de benaming in twee delen gehandhaafd met de mars in het midden. De bramsteng blijft een apart deel om bruggen te kunnen passeren. In Duitsland gebouwde schepen (zoals de Kruzenstern) hebben een mast en marssteng uit n stuk, met een lengte die passage van het Kielerkanaal toelaat. De aparte bramsteng wordt dan neergelaten.

Bij de hedendaagse zeilschepen is het maximum aantal mastdelen drie i.e. mast; marssteng en bramsteng. Bij sommige schepen zijn de masten nog volledig gedeeld (Lehmkuhl, Cisne Branco, Stad Amsterdam). De meeste schepen echter hebben alleen aparte bramstengen.

Bij driemasters heten de masten van boeg tot achtersteven:

Fokkenmast met de delen: fokkemast; vr-marssteng en vr-bramsteng.
Grotemast met de delen: grotemast; groot-marssteng; groot-bramsteng en indien aanwezig groot-bovenbramsteng.
Bezaanmast met de delen: bezaanmast; bezaan-marssteng en bezaan-bramsteng
Alleen bij volschepen wordt de derde mast kruismast genoemd met de delen: kruismast; kruis-marssteng en kruis-bramsteng.

Voor schepen met meer dan drie masten wordt de derde mast: kruismast en de vierde de bezaanmast

Voor schepen met meer dan vier masten hebben de overblijvende masten geen specifieke namen.

Referenties

Wikepedia: nl.wikipedia.org/wiki/Scheepsmast
Globalsecurity: www.globalsecurity.org/military/systems/ship/sail-masts.htm (Engels)

NAAR BOVEN

Yards position
Vergroot
Yards
Vergroot

Ra

Het horizontale rondhout, waaraan het ra-zeil (vierkant zeil) is bevestigd wordt ra genoemd. Een ra wordt benoemd naar (het deel van) de mast waaraan hij is bevestigd. bv. grotera aan de grotemast; vr-bramra aan de vr-bramsteng. De meeste schepen hebben twee ra's aan de marssteng bevestigd. De benaming van deze ra's wordt voorafgegaan door onder en boven bv. groot-"onder"marsra en groot-"boven"marsra. Aan de bramsteng kunnen twee of drie ra's worden bevestigd. Drie combinaties van ra's zijn mogelijk:

  1. groot-onderbramra; groot-topbramra, of
  2. groot-bramra; groot-bovenbramra, of
  3. groot-onderbramra; groot-topbramra; groot-bovenbramra.

Ra's kunnen rond de mast worden gedraaid om de zeilen op de wind te zetten. Voor de wind zeilend worden de ra's haaks op de middenlijn van het schip gezet. Als de wind van stuurboord (rechts) komt worden de ra's tegen de klok in gedraaid, komt de wind van bakboord (links) dan worden de ra's met de klok mee gedraaid.

Als een schip ten gevolge van de wind overhelt, zijn de ra's niet meer horizontaal, waardoor de zeilen minder efficint zijn. Om de efficintie te herstellen, kunnen de ra's weer horizontaal worden gekanteld.

Houten of stalen ra's zijn een flink gewicht hoog boven het zwaartepunt van het schip. Om de stabiliteit van het schip, speciaal in zwaar weer, te vergroten, kunnen sommige ra's, als zij niet in gebruik zijn, worden neergelaten.

Referenties

Wikepedia: nl.wikipedia.org/wiki/Ra_(zeil)
Globalsecurity: www.globalsecurity.org/military/systems/ship/sail-yards.htm (Engels)

NAAR BOVEN

Boom gaff
Vergroot

Giek gaffel

Een gaffelzeil wordt gezet tussen een giek aan het onderlijk (onderkant) en een gaffel aan het bovenlijk (bovenkant) van het zeil. Alle grote zeilschepen hebben tenminste n gaffelzeil aan de achterste mast. Dit zeil wordt bezaan genoemd, daarom worden de corresponderende giek en gaffel: bezaangiek en bezaangaffel genoemd.
Een gesplitste bezaan, duitse bezaan genoemd, heeft een gaffel in het midden en een monkey-gaffel aan de bovenkant.

Schoeners en barkentijnen hebben meer gaffelzeilen en daarom meer gieken en gaffels. De benaming van gieken en gaffels aan andere masten dan de achterste is als volgt:

  1. Het gaffelzeil aan de fokkenmast (alleen gezet bij schoeners) wordt schoenerzeil genoemd, dus schoenergiek en schoenergaffel.
  2. Het gaffelzeil aan de grote mast wordt grootzeil genoemd, dus ook grootgiek en grootgaffel.
  3. Bij viermast schoeners en barkentijnen wordt de derde mast kruismast genoemd, daarom dus ook kruisgiek en kruisgaffel.

Referenties

Wikepedia: nl.wikipedia.org/wiki/Gaffel_(zeilen)

NAAR BOVEN

Bowsprit
Vergroot

Boegspriet

Een rondhout dat aan de voorkant uit de boeg steekt, wordt een boegspriet genoemd. Het biedt een bevestigingspunt voor de kluiverstagen. Een boegspriet kan worden verlengd met een kluiverboom of zelfs een extra jaagboom.

De boegspriet en kluiverboom worden vastgezet met stagen en geien. Aan het uiteinde van de boegspriet (als een kluiverboom wordt toegepast) of op ongeveer twee-derde van het uiteinde (als geen kluiverboom is gemonteerd) is een verticaal rondhout geplaatst, stampstok genoemd, om de boegspriettui te ondersteunen.

Sommige schepen hebben kleine horizontaal gemonteerde rondhouten, sprieten genoemd, aan beide zijden van de boegspriet (of kluiverboom) om de boegsprietgeien te ondersteunen.

Referenties

Wikepedia: nl.wikipedia.org/wiki/Boegspriet
Wikepedia: nl.wikipedia.org/wiki/Kluiverboom
Waterscouting: frontpage.waterscouting.com/kluiverboom/

NAAR BOVEN